भाला हे अश्मयुगापासून वापरले जाणारे शस्त्र आहे. आदिमानवालाशिकार करताना आपला हात लांब करण्याची आवश्यकता भासली, जेणे करुन शिकार जवळ येण्यापूर्वीचतिच्यावर हल्ला करता येईल. त्यावेळी माणसाने काठीला गारगोटीचे टोक बांधून भाला बनविलाव स्वत:चा हात लांब केला हिंस्त्र प्राणी दिसताच पळून जाणारा माणूस, भाल्यामुळे धैर्यवानबनून त्याच्यावर चालून जाऊ लागला. शिकारीप्रमाणेच युध्दातही प्रभावी शस्त्र म्हणुनवापर वाढल्यावर भाल्याच्या प्रगतीला वेग आला.

      भाला म्हणजेसामान्यत: लाकडाच्या दांड्यावर धारदार पाते असलेले शस्त्र. काही भाल्यांना वेगळे पातेनसून धातूच्या दांड्यालाच धारदार टोक काढलेले असते. भाला साधारणपणे स्वत:च्या उंचीइतका किंवा ६ फूटी असतो. पोलादापासुन बनविलेले टोकदार, रुंद, धारदार पाते त्रिकोणीकिंवा पानाच्या आकाराचे असते. पात्याची लांबी ६ ते १० इंच असते. हे पाते एका भरीव काठीवरघट्ट बसविलेले असते.

      भाला वापरायलासोपा असून प्रभावी शस्त्र आहे. भाल्याचा उपयोग युध्दाच्या सुरुवातीला व हातघाईच्यालढाईतही होत असे. युध्दाच्या सुरुवातीला भाले शत्रुवर फेकून मारले जात. तसेच घोडदळालारोखण्यासाठी शत्रूच्या दिशेने फेकून भाले जमिनीत रोवले जात. भाला चालवण्यात पटाईत असणार्‍याला‘‘भालाईत’’ म्हणतात.

भाल्याचे त्याच्या वापरावरुनअनेक प्रकार पडतात

१) पदांती भाला: पायदळातीलसैनिकाचा भाला.

२) अश्वकुंत: घोडदळातील सैनिकाचाभाला.

३) गजकुंत: गजदळातील सैनिकाचाभाला.

४) मानाचा भाला: राजाच्या सिंहासनाजवळ,मिरवणुकीत, धार्मिक विधीत वापरला जाणारा नक्षीदार भाला.

५) वल्लभ: राजाचा स्वत:चा भाला.

६) सांग: अखंड पोलादाचा भाला.

७) बर्ची: संपूर्ण लोखंडाचाकमी उंचीचा हा भाला चालविण्यात पटाईत सैनिकाला ‘बर्ची बहादूर’ म्हणतात.

८) विटं: ५ फूट लांबीच्या भाल्याच्यादांड्यास १५ फुट दोरी बांधून, दोरीचे टोक उजव्या हातात ठेवून, शत्रुवर विटंची फेक करूनदोरीने पुन्हा खेचून घेतले जात असे. विंट फिरवणार्‍यास २० तलवारबाज किंवा १२ पट्टेकरीहरवू शकत नाहीत.

९) करबल: हे विट्या सारखेचअसते, पण त्याला दोरी नसते.

भाला चालविताना भालाईत विविधपवित्रे घेऊन भाला चपळाईने फिरवून, शत्रूच्या वारापासून स्वत:चे संरक्षण करुन शत्रूवरहल्ला करीत. मुष्टावर्त, कंकणवर्त, परिघवर्त असे भाल्याचे काही पवित्रे आहेत.

भाल्याचे वार शत्रुच्या शरीराच्यानिरनिराळ्या भागावर लक्ष ठेवून केले जातात १) डोक्यावर :- शीर वार,

२) डाव्या कानावर :- तमाचावार, ३) उजव्या कानावर:-  बहिरावार ४) पायावर:-  नडगीवार.