कट्यार हे मराठा पध्दतीचे शस्त्र आहे. हे छत्रपती शिवाजीमहाराजांचे आवडते शस्त्र होते. त्यांच्या कमरेला शेल्यामध्ये कट्यार नेहमीच असायची.छत्रपती शिवाजी महाराजांचा असा दंडक होता की, प्रत्येक सैनिकाजवळ तलवार, ढाल या प्रमुखशस्त्रांबरोबर एक छोटे शस्त्र असले पाहिजे, जसे शेल्यामधील कट्यार, अथवा अस्तनीमध्येबिचवा. युध्दात वेळप्रसंगी हे शस्त्र वापरता येत असे.

      कट्यारहे छोट्या शस्त्रांपैकी सर्वात प्रभावी शस्त्र आहे; त्यामुळे त्याला भारतभर प्रसिध्दीमिळाली व वेगवेगळ्या राज्यकर्त्यांनी आपल्या कारागिराकडून कट्यारी बनवून घेतल्या. त्याकट्यारींवर त्या- त्या प्रदेशांची छाप पडली व कट्यारीचे अनेक प्रकार तयार झाले. राजा,राणी व दरबारातील मान्यवर सतत आपल्याबरोबर कट्यार बाळगत असत. कट्यारीची लांबी १० इंचते २० इंच च्या दरम्यान असते. कट्यारीचे पाते, नख्या व मूठ हे तीन भाग असतात. हे तीनहीभाग अखंड धातूमध्ये ओतून कट्यार बनविली जाते. काही कट्यारींमध्ये हे तीनही भाग रिव्हेटनेएकत्र जोडलेले असतात.

कट्यारीचे प्रकार:

१) मराठा कट्यार:- १० ते २०इंच लांबीची अखंड ओतीव असते, तिचा अर्धाभाग पकडण्यासाठी असून हाताचे संरक्षण करण्यासाठीदोन उभ्या पट्‌ट्या असतात.

२) मुघल कट्यार:- पाते, नख्या,मूठ असे कट्यारीचे तीन भाग रिबेटने जोडलेले असतात पाते बहुतांश:तलवारीचेच वापरतात नख्याव मूठ यांच्यावर नक्षीकाम केलेले असते.

३) हैद्राबादी कट्यार:- याचेपाते लांब व रुंद असते ते पातळ पत्र्याचे बनविलेले असते. या कट्यारीत हाताचे संरक्षणकरण्यासाठी मूठीवर संरक्षण कवच असते, त्यामुळे मनगटापर्यंत हाताचे संरक्षण होते. हैद्राबादीकट्यारी १५ इंचापासून २५ इंचापर्यंत लांब असतात.

४) मानकरी कट्यार:- शोभिवंत,मजबूत, जाडजूड व सोन्या चांदीचे नक्षीकाम केलेली असते.

५) सैनिकांची कट्यार:- साधीपण मजबूत असते.

६) स्त्रिया व मुले यांची कट्यार:-  स्त्रिया व मुलांसाठी लहान आकाराच्या, कमी वजनाच्याशोभिवंत कट्यारी बनवल्या जात.

कट्यारीचे इतर प्रकारही आहेतजसे, जंबीया, खंजीर, खंजराली, पेशकबज इत्यादी.