-दीपालीलंके

अनोळखी सुरगडा चे नेतृत्वकरण्याची पर्वणी लाभली तेट्रेकक्षितीज  संस्थेने९ नोव्हेंबर २०१४रोजी आयोजित केलेल्याएकदिवसीय ट्रेक मूळे. आमची४४ जणांची फलटणया अनोळखी सुरगडावरत्याचं अस्तित्व समजून घेण्यासाठीजणू उत्सुक होती.नेतृत्वाची खरी कसोटीहोती ते आमच्यासोबत असलेल्या ट्रेकर्समंडळीना सुरगड दाखविणे आणिगडाबद्दल माहिती देणे याची.अनोळखीसुरगड आणि त्याचेनेतृत्व हि एकसुवर्ण संधीच होती असेम्हणावे लागेल.

महाराष्ट्रातअसे बरेचसे किल्लेआहेत, की जेअनोळखी आहेत पणत्यांचा परिचय करून घेणेतेवढेच  महत्वाचेआहे.सह्याद्रीतील अजस्रडोंगररांगा मध्ये वसलेला आणिस्वताचे भौगोलिक आणि ऐतिहासिकमहत्व टिकवून उभाअसणारा हाच छोटेखानीसुरगड भटक्यांच्या नजरेतन भरेल तरनवलच.स्वराज्याच्या राजधानीच्यासंरक्षणार्थ बांधलेल्या प्रभावळीतील दक्षिणोत्तरपसरलेला सुरगड हा किल्लाआहे.

सुरगड ला भेटदेण्यासाठी पुण्याकडच्या ट्रेकर्सनी लोणावळा- खोपोली-पेन मार्गे नागोठणेगाठावे पुढे  नागोठणेखिंडीचा घाट उतरल्यावरसर्वात पहिलं जे गावलागत तिथून डावीकडेवळावे. जागोजागी मार्गदर्शक फलकलावलेले आहेत.खालीडावीकडे खांब आणिमग वैजनाथ गावामार्गे घेरासुरगड या पायथ्याच्यागावी पोहोचावे.आणिमुंबईकडच्या ट्रेकर्सनी मुंबई गोवामार्गावरील नागोठणे गाठावे आणितेथून पुढे खांबवैजनाथ मार्गे घेरासुरगड येथेपोहोचावे.

घेरासुरगड गावातूनसुरगडावर जाण्यासाठी जंगलातून जाणारी मळलेली पायवाट असून जागोजागी मार्गदर्शक फलक बसविण्यातआले आहे.याच वाटेने पुढे जात असताना डाव्या बाजूला एक विहीर लागते आणि पुढे ओढ ओलांडूनजावे लगते ,पुढच्या मार्गाक्रमनाच्या वेळी फलक बसविलेला असून अनसाई देवी मंदिर आणि सुरगड यांची दिशा दाखविलेलीआहे. पुढची चढण चढून गेल्यास पठारावर प्रवेश होतो.तिथून सुरगडाचे अभेद्य कातळ आपल्यास्वागतासाठी सज्ज असल्यासारखेच भासतात.पुढे तासभर आपण चढून गेल्यावर आपण घळीत येवूनपोहचतो हाच राजमार्ग कर्नल प्रॉथरच्या काळात उध्वस्त करण्यात आलेला आहे.येथून उजवीकडे गेल्यावर भुयारीपाण्याचं टाक आहे तर त्याच्याच पुढे कातळात खोदलेल दुसर पाण्याच टाक आहे.

ते पाहून आपण छोटा कातळ टप्पा पार करून प्रवेशद्वारा जवळ पोहचतो. आणि गडावर आपला प्रवेश होतो.तिथे उजव्या दिशेला हनुमानाची अनोखी अशी मूर्ती आहे. या मूर्तीचे वैशिष्ट्य म्हणजे हनुमाला मिशी असून कमरेला खंजीर आहे आणि पायाखाली पनवती राक्षसिनीला चिरडलेले दिसते आणि शेपूट हि माथ्यावर आहे.

तिथून पुढे उजव्यादिशेला गेल्यास आपला माचीवरप्रवेश होतो आणितिथून आपल्याला कुंडलिकानदी ,ढोलवाल धरणआणि सुंदर अरण्याचविहंगम दृश्य पहायला मिळत.

या माचीवरून उतरून खालीजात असताना आपल्यालाएक पाण्याच टाकपाहायला मिळत .साधारणपणे १५बाय १० चते असावं. घळीच्याडावीकडून चढण गेल्यावर जोत्यांचे अवशेष पाहायला मिळतात.वर चढल्यासडाव्या बाजूला कोठार आणि पडलेलं हेमाडपंथीमंदिर असून मंदिरात महादेवाची पिंड आणि भैरव आणि भैरवीची मूर्ती पाहायला मिळते.

आणि ५ मिनिटे पुढे गेल्यास उजव्या बाजूला दगडी सिहांसन दिसते.

त्याच दिशेला पुढे एकमेकांना लागून असलेली ५ पाण्याची टाकी दिसतात(हा गडावरील पाण्याचा मुख्य स्त्रोत आहे).येथूनच पुढे डाव्या बाजूला सदर असून तिची कालौघात पडझड झालेलीआढळते.उजव्या दिशेला चौथरा असून गवातांमुळे तो झाकला गेला आहे.सदरेच्या उजवीकडे खाली उतरून गेल्यावर आहेत ३ टाके असून खोली जास्त आहे.गुहाटाक्यात दोन खांब आहेत.वरच्या दिशेला आल्यावर परत सदर समोरीलरस्त्याने डाव्या बाजूला सुकलेलं  पाण्याचंटाक आहे.तेथूनच पुढे चालत गेल्यास डाव्या बाजूला चौथरा असून उजव्यादिशेला बुरुज आहे.

 खाली उतरल्यावर उजव्या बाजूला शिलालेख असून त्यावर २ भाषांमध्ये माहिती दिलेलीआहे, वरच्या बाजूला अरबी भाषेत ज्या ओळी लिहिल्या आहेत त्याचच भाषांतर खालीदेवनागरीमध्ये केलेलं आहे. ह्या शिलालेखातून आपल्याला किल्ल्याच्या बांधणीची आणिकिल्लेदाराची माहिती मिळते.

पुढे शेवटचा ढालकाठी असलेला बुरुज असून खाली पाण्याच टाक आहे.

पुढच्या डोंगरावर समाधी पाहायला मिळते पण ती कुणाची आहेयाची नोंद नाही.पुढे पायवाटेने आणि जंगलातील मार्गाने खाली उतरावे हा गडाचा चोरमार्ग असून तासाभरातच आपण चढून आलेल्या पठारावर पोहचतो आणि तेथून आलेल्यामार्गानेच गावात पोहोचावे.या मार्गावर येताना एक तोफ आहे. पणती शोधावी लागते. आणि वाटेतच तिथूनच आपल्याला अनसाई देवीचे मंदिर पाहायला मिळते.

अशा या अनोळखी सुरगडाचा परिचय माझ्या सहकार्यांना करून देताना खूप आनंद वाटला आणिअपरिचित सुरगड परिचयाचा करून घेवून आम्ही सुखावलो आणि असेच अपरिचित किल्ले परीचायचेकरून घ्यायचे हा निश्चय केला आणि आम्ही दिवसभरातील वास्तू वैभवाच्या आठवणीना उजाळादेत घरी परतलो.