प्रयत्नांची परिसीमा - निसर्गमित्रसंस्था, पनवेल

दीपाली लंके २६/०१/२०१५

निसर्गमित्र संस्थेनेValley Crossing प्रबळगड किल्ला ते कलावंतीन खूबा अंदाजे ६०० फूट हा कार्यक्रम  २४, २५ आणि २६ जानेवारी २०१५ रोजी आयोजित केला होता.अनेक संस्था असे साहसी कार्यक्रम जनतेसाठीआयोजित करतात त्यात त्यांचा हेतू काय असतो हे आपल्याला कदाचितच माहिती असते.एखादं सत्कार्य करण्याच्या हेतूने जेव्हासंस्था असे साहसी कार्यक्रम आयोजित करते तेव्हा चार चांद लागतात असेच मी संबोधले तरत्यात नवलाई नाही.आजच्या या कलयुगात माणुसकीचा पदोपदी बळी जात असताना एक संस्था आणिनिगडीत सदस्य त्यांच्या सख्यासाठी भक्कम पणे उभे राहतात आणि त्याचं जीवन पूर्ववत करण्यासाठीघडेल तशी मेहनत करण्यासाठी सज्ज होतात,एकत्र येतात याचं प्रत्यंतर मला "याची देहायाची डोळा "आलं. एकमाणूस एका माणसाच्यापाठीशी भक्कम पणे उभेराहण्याचं कित्येकदा आपण पाहिलंअसेल किंवा अनुभवलंअसेल पण एकासख्याचं स्वास्थ्य पूर्ववत येण्यासाठीएक मदत म्हणूनएक संस्था भक्कमपणेउभे राहण्याचा अनुभवमाझ्या मनाच्या गाभाऱ्याला स्पर्श करूनगेला.संस्था ती कोणतीही असू देत समविचारी लोकांनी अथक परिश्रमांनी घडवलेलातो एक मेरु होय.या साहसी कार्यक्रमा अंतर्गत संस्थेचे, सदस्यांच्या अथक परिश्रमाचेआणि अशा अनेक विवध पैलूंचे दर्शन घडले तीच अनुभूती मी येथे शब्दबद्ध करीत आहे.कार्य मोठं आहे शब्दांमध्ये न सामावणारंआहे तरी छोटेखानी प्रयत्न येथे मी करीत आहे.

तीन दिवस सारख्या तुकड्यांमध्येइच्छुक मंडळींना विभाजित करण्यात आलं होतं. येणाऱ्या प्रत्येकाचं स्वागत माहेरी आलेल्यालेकी सारखंच होत होतं.प्रत्येक सदस्य मराठमोळ्या मावळ्या प्रमाणे,हसतमुखाने आणि आपुलकीनेसगळ्यांची काळजी आणि विचारपूस करत होते. प्रबळगड विस्ताराने अगदी प्रचंड निबिड अरण्याचावारसा लाभलेला तर छोटेखानी कलावंतीन किल्ला ताठ मानेने अस्तित्व जाणवून देणारा, दोन्हीकिल्ले अगदी एकमेकांच्या बाहुपेशात असलेले पण मध्ये असलेल्या दरीने विभाजित झालेलेभटक्यांसाठी पर्वणीच आहे.हीच दरी हेरण्यात आली आणि एका साहसी कार्यक्रमाची सूत्रबद्धताकरण्यात आली. प्रबळगडावर असलेल्यावाडीच्या शेजारीच Campsite ची व्यवस्थाकरण्यात आली होती. राजे महाराजांच्याकाळातल्या शामियाना सारखे तंबू वैशिष्ट्यपूर्ण आणि अगदी ऐसपैस असेच होते. जागा अगदी मोक्याचीच होती जिथून प्रबल गड किल्ल्याचाभाग Valley Crossing केंद्रबिंदू होतं आणि कलावंतीन चा खूबा दिमाखात भगवा फडकावत यासाहसी प्रकारात सामील व्हा अशीप्रतारणाच जणू करत होता. सकाळचागार वारा सुर्योदय आणि निबिड अरण्यात असलेले पक्ष्यांचे अस्तित्व अगदीच जाणवत होतेनवी पहाट जणू सगळीकडे आनंदच पसरवत होती. निसर्गाच्यासानिध्यात मी पणा,अहंकार सगळा कसा नाहीसा झाला होता. निसर्ग सृष्टी लोभसपणे आपल्यालाजवळ करत असते. सामान्य माणूसValley Crossing करतो ते साहस अनुभवतो आणि परतीला लागतो पण तो अमलात आणण्यासाठी संस्थेचेसदस्य अहोरात्र प्रयत्न करत असतात झटत असतात त्यांचे कष्ट आणि थकवा सामान्य माणसानेअनुभवलेल्या साहसाने आणि त्याच्या चेहऱ्यावर झळकलेल्या आनंदाने कुठल्या कुठे विरूनजातो.सलग तीन दिवस निबिड अरण्यात वास्तव करणं Valley Crossing यशस्वी होण्यासाठी जिकीरीचेप्रयत्न करणं अपूर्वाई आहे.Valley Crossing साठी किल्ल्यावर लोडफेरी करणं ,वजनदार दोरखंड,आणि लागणाऱ्या सगळ्याच गोष्टी किल्ल्यावर पोहचवण, आलेल्या पाहुण्या मंडळींची आबाळ होऊनये म्हणून डोळ्यात तेल घालून येरझार्या घालणं काय हवं नको ते पाहणं खरच किती कठीणअसच काम आहे. U technique ने सगळा Set Up उभा करणं प्रत्येक मंडळीला अत्माविशास देणंत्यांच्या सुरक्षेसाठी सगळी अंमलबजावणी करण आणि परत मागे दोर ओढणं हे अगदी मेहनतीचंकाम असून घाण्यावरच्या कष्टांची आठवण ताजी होते. धुळीत अगदी कष्टांचा तांडवच उभा राहिलेला असतो वेळ मिळेल तसा पोटातउठलेल्या भुकेला शमवायचा आणि परत कामाला लागायच. असे सगळेच सदस्य नाना परीने कष्ट उपसतहोते आणि जीवावर उदार होवून प्रयत्नांची परिसीमा गाठत होते. मुळातच Valley Crossing हा साहसी प्रकार मी मीम्हणून घेणाऱ्यांची हवा गुल करणारा, जीव टांगणीला लावणारा आणि मिश्किलपणे स्वताच्याचभीतीवर हसणारा अगदी विलोभनीय असाच आहे. आपण उघड्या डोळ्यांनी निसर्गाच सौन्दर्य पाहतोपण अगदी खोलवर पाहणं,वार्याच्या झोक्यावर दोरावर अधांतरी लटकून हे सौंदर्य उपभोगणंअंदाजे ६०० फूट खोल दरीत स्वताला आजमावण ,कातळ कड्यांना साद घालणं ,नजरेच्या टप्प्यातहि सुंदरता कैद करणं एक विलक्षणीय अनुभव गाठीशी जोडता आला यातच सुख मानावं लागेल.

एवढंच नव्हे तर सगळापसारा आवरणं सगळे रोप थकलेल्या परीस्थित सुद्धा काढणं, सगळ्या गोष्टींची जुळवा जुळव फेर मोजणी आणि परतीलासुद्धा न चुकलेली लोडफेरी हि सदस्यांनी केली ते विजयी भाव मुद्रेनेच.

सामान्य माणसाला एकरोमांचक आणि साहसी प्रकाराशी खिळवून ठेवलं आणि ज्या सदहेतूने या कार्यक्रमाची आखणीकेली तो सफ़ल संपूर्ण होवो हीच ईश्वर चरणी सदिच्छा.सगळ्या सदस्यांचे आणि संस्थेचे मनपूर्वकआभार.

                                      कळसूबाईच्या नावान चांगभल!!

                                                               - दीपाली लंके (११ जानेवारी २०१५)

ताशी ६० ते७० किलोमीटर वेगानेवाहणाऱ्या थंड वाऱ्याच्याझंझावात आम्ही गारठून जावूकि काय अशीभीती वाटत होती.धुकं एवढंहोतं कि जणूलपाछपिचा खेळच चालूहोता.सह्याद्री मध्येट्रेकिंग करत असतानाअसे कित्येक अनुभवआम्ही 'याची देहीयाची डोळा' पहिलेआहेत. प्रत्येक वेळीवेगळाच अनुभव आपली सोबतकरत असतो. एव्हानाआम्हाला थंडगार वाऱ्याने आणिधुक्याने कळसू बाईच्याउंचीची चांगलीच जाणीव करूनदिली होती.

कळसुबाई हे साधारणपणे५४०० फूट उंचीचेमहाराष्ट्रातील सगळ्यात उंच शिखर,नगरमधील बारी गावातूनकळसूबाईला जाण्यासाठी चांगली वाटआहे.या वाटेवरलोकांनी ठीक ठिकाणीलोखंडी शिड्या लावून चढणंसोपं केलं आहे.मध्यरात्री पोहचल्यास  गावातील हनुमानाच्या मंदिरातझोपण्याची सोय होते.चिमण्यांच्या चिव चीवाटानेआणि कोंबड्याच्या आरवानेसकाळ खुणावते.एवढ्यागारव्यात शेकोटी, गरम गरमचहाचा झुरका आणिपोहे स्वर्गीय आनंदचदेतात. कळसुबाई शिखर सकाळच्याकाळोखात आपले स्थानदिमाखात वर असलेल्यालाईट च्या प्रकाशानेखुणावत असते.बारीगाव निसर्गाच्या सानिध्यातवसलेले असून चहुबाजूलाडोंगर रांग आणिहिरवागार परिसर डोळ्यांचे पारणेफेडतो.

सकाळी आम्ही निसर्गसौदर्याचा आस्वाद घेत घेत कळसूबाई च्या दिशेने मार्गक्रमण चालू केले.रस्त्या मध्येकडूनिंब, जांभूळ ,आंबा सगळ्या प्रकारची झाड आढळली.सुरवातीचा टप्पा ओलांडून आम्ही मार्गक्रमणकरत होतो जस जसे पुढे जात होतो तस तसे गावाचे विहंगम दृश्य नजरेत आम्ही कैद करत होतो.हळू हळू आकाशात ढगांची रेल चेल वाढत होती आणि सुर्य आपले स्थान कायम आहे असे सांगतडोंगराआडून आपले दर्शन देत होता सुर्य किरणांनी ढगांचा रंग पिवळा धमक झाला होता तेदृश्य पाहणे एक अलोकिक आनंद देवून जात होता.चहु बाजूनी दिसणाऱ्या डोंगर रांगा पाहूनमन उल्हसित होत होते आणि सह्याद्रीच्या श्रीमंतीची पावलो गणिक जाणीव होत होती.मधूनचयेणारया थंड वाऱ्याची झुळूक मनाला आनंद देत होती तर चढाइच्या वाटेने जात असताना घामनिथळत होता एवढ्या थंडीत पण आम्ही अक्षरश घामाने भिजत होतो.टप्प्या गणिक टप्पे आम्हीघेत होतो आणि कळसुबाई शिखर कधी एकदाचा गाठतो असं वाटत होत. पण कळसुबाई आम्हाला एवढ्यालवकर दर्शन देण्याच्या तयारीत नसावी असंच वाटत होते.जेवढे आम्ही जवळ पोहचत होतो तेवढंशिखर आमच्या पासून दूर दूर वाटत होते. मजल दरमजल करत आम्ही शेवटच्या पायथ्याशी येवूनपोहचलो.कळसुबाई महाराष्ट्राचं माउंट एवरेस्ट म्हणून ओळखलं जाते तेव्हा मनात आलं शेवटचाटप्पा शिडी ने न चढता कातळावरून जाव आणि विजयाची कास धरावी आणि कळसू बाईच्या नावानंचांगभलं म्हणावं. शेवटचा कातळ टप्पा एक एक करून आम्ही चढलो तोच कळसुबाई मंदिराचं आम्हालादुर्लभ वाटत असलेलं दर्शन घडलं आणि आमच्या आनंदाला पारावर उरला नाही.आम्ही आमचे समानठेवून कळसुबाई मंदिरात जावून दर्शन घेतले आणि कळसूबाईच्या नवान चांगभलं ची एकाच गर्जनाकेली.देवीचा आशीर्वाद आणि वरदहस्त आम्हाला लाभला आणि त्या शिखाराहून आम्हाला जे दृश्यपाहायला मिळाले त्याची तुलना कशाचीच होऊ शकत नाही.

अलंग, मदन, कुलंग,सीतेचा पाळणा, तारामती, ढगात गुडूप झाले होते तरी त्यांचे असलेले भक्कम स्थान आणि सुळकेभटक्यांना साद घालीत स्वागतासाठी सज्ज असल्यासारखेच भासत होते.ते दृश्य डोळ्यांमध्येसाठवून घेतले आणि परतीचा मार्ग सुरु झाला.जणू कळसुबाई च्या दर्शनाने आमच्या अंगात शक्तीसंचारली होती आणि परतीला आमचा शीण,थकवा कुठच्या कुठे निघून गेला कळलंच नाही.अगदी पायालाआम्ही वेग यंत्र लावल्यासारखे भर भर खाली उतरत होतो आणि मागे वळून बघितला तर असे वाटतहोते जणू आम्ही आकाशाला गवसनि घालूनच खाली उतरलोय जाताना अंतर जाणवत होते मात्र उतरतानाकसे आम्ही एवढे चढलो हेच कळत नव्हते. शेवटी आम्ही कळसुबाई शिखर यशस्वीरीत्या पादाक्रांतकरून विजयी भावना मनात साठवून ताठ मानेने बारी गावात पोहचलो.

या सर्व घटनाक्रमामुळेआणि निसर्ग सौंदर्यामुळे मन भारावून गेल होतं.खाली उतरल्यानंतर नम्रपणाने सह्याद्रीचेनमन करून आम्ही परतीचा प्रवास चालू केला. पण मन हरवले ते सह्य्द्रीच्या या वैभवालापरत परत भेट देण्याच्या इच्छेनेच.