जिजा मातेच्या कुशीत एक जन्मा आला वीर

शिवरायांची तलवार करी दृष्टांचा संहार  ।। धृ ।।

रयतेच्या हितासाठी   ते स्वराज्य उभारले

पित्या परी  करून  माया  हे नाते जोडले

जाती पातीला गाडून मातीत केला  समतेचा पुकार

शिवरायांची तलवार करी दृष्टांचा संहार    ।। १ ।।

यवनांचे अत्याचार होती दिवसांना अन राती

ब्राह्मणांची कपटनीती ती यवनांच्या सोबती

उभ केल ते स्वराज्य करण्या रयतेचा उद्धार

 शिवरायांची तलवार करी दृष्टांचा संहार   ।। २ ।।

स्वराज्याचे बांधले तोरण जातिभेदाला छेदून

रयतेचे जपले हित सारी धर्मशास्त्रे मोडून

ब्राह्मणशाही ती हादरली पाहून जनतेचा जागर

शिवरायांची तलवार करी दृष्टांचा संहार     ।। ३ ।।

सह्याद्रीच्या वाघाला घाबरला तो दिल्लीपती

रयतेच्या सुखासाठी उभा एकला छत्रपती

राजे पदाचा केला ना गर्व घेतला रयतेचा कैवार

शिवरायांची तलवार करी दृष्टांचा संहार     ।। ४ ।।

राजेशाहीत शिवरायांनी लोकशाही ती पेरली

भीमरायाच्या मुखातून हि वाणी अशी वदली

रवि सांगतो या आजला तो शिवबाचा सरदार

शिवरायांची तलवार करी दृष्टांचा संहार  ।। ५ ।।

गीत : रवींद्र सावंत

चाल :  आहे कोणाच योगदान लाल दिव्याच्या गाडीला

या जमिनीवर असेल तेंव्हा 
प्रिय माझ्या त्या शककर्त्याचे 
पडले पाउल 
या भूमीच्या सुगंधसिंचित 
धुलिकणाना 
या भिंतीवरी रुळझुळणार्या 
गर्भरेशमी आवरणाना 
या मंचातिल रत्नमण्यांच्या 
चंचल गर्वोध्दत किरणाना 
सह्याद्रीवर अवतरलेल्या 
उर्जस्वल स्वातंत्र्य उषेची 
इथे लागली 
पहिली चाहुल.

याच ठिकाणी --
मावळखोर्यामधले वादळ 
इंद्रसभेवर या आदळले
कृष्णेचे जळ खडकामधले 
यमुनेच्या श्रीमंत तटावर 
येथे वळले
इथे तमाच्या अधिराज्याला 
तेजाचे बळ प्रथमच कळले.

येथे रुजम्यावरी जरीच्या 
असतिल कुजबुजल्या तलवारी 
थरथरले शिरताज हिर्यांचे 
असतिल श्रवुनी ती ललकारी 
संगमरवरी चिर्यात झाले
असेल स्पंदन 
शिवनेरीच्या वनराजाचे 
होता दर्शन !

या स्तंभातुनि असेल घुमली 
ती शिववाणी
या दगडांवर असेल थिजले 
त्या शब्दातिल अभिमानाचे 
जळते पाणी 
मखमाली गाद्यांवर सळसळ 
संतापाची असेल उठली
माळ करातिल या तख्तावर 
असेल तुटली 
काच बिलोरी ऐश्वर्याची 
पोलादाच्या त्या तुकड्यावर 
इथेच फुटली.

कुसुमाग्रज

स्वगत

1962

नाव तुझे ऐकताच जुळती 
यांत्रिकतेने कर छातीवर 
जयघोषाचा महामंत्र तव 
लिहिला आम्ही शिळेशिळेवर 
या मातीवर

पाठ्यपुस्तकामधून रचली 
नवरस भरुनी तुझी काहाणी 
दिले उभारुनी पुतळे सुंदर 
शिवेशिवेवर नगरोद्यानी, 
सभागृहतुन -
तव महिम्यांची रुणझुणती ती 
वाद्यगणांच्या साथीवरती 
सुस्वर गाणी .

या सर्वातुनि हन्त अर्पिला 
देवपण तुजला अवतारी 
माणुसतेच्या पुसल्या रेषा 
उरे प्रणामापुरती प्रतिमा 
संगमरवरी .

जी गत झाली - 
दशरथाची , नंदसुताची 
सिध्दार्थाची , ज्ञानेशाची 
पुराणकाली.

आज नको ती देवदेवळे 
तुझ्या जीवनातली हवी ती
जिवंत शिकवण 
मने द्यावया मृत मातीला
सनातनाच्या जुलुमावरती 
घालाया घण

ये गीतातुन, ये ग्रंथातुन 
मंदिरातुनी ये रस्त्यावर 
उद्यानातील शिल्पामधुनी 
ये माळावर

तुझ्या करातिल अमर दिव्याचा 
प्रकाश पडु दे 
या भुमीवर , या काळावर.

कुसुमाग्रज

"स्वगत"
1962 

-सौ. रत्नमालादामाजी पाटील

शिवजन्मापूर्वीमहाराष्ट्रावर

स्वराज्य आपुले नव्हते

आदिलशहा निजामशहा सत्ता

गाजवीत होते..

शिवजन्मापूर्वीमहाराष्ट्रात

संतानी जागृती केली

अन्यायाविरुद्धलढण्याची

स्फूर्ती त्यांना दिली..

मराठे शूर भोसलेघराणे

फार पराक्रमी होते

वेरूळ गावाचे पाटील

मालोजी शिवभक्त होते..

रामकृष्ण भीम अर्जुन

पराक्रमांच्यागोष्टी सांगून

रयतेचा वाली म्हणूनशिवा

आला जन्म घेवून..

शिवरायांचाजन्म शिवनेरीवर झाला

शिवाईदेवी  प्रसन्नहोवुनी

आशीर्वाद त्यांना दिला ..

घोड्यावर स्वार होणे तलवार चालवणे

यात शिवराय तरबेज झाले

न्याय निवाडा कसा करावा

त्याचे शिक्षण दादोजीने दिले..

शून्यातून स्वराज्य तयार करण्याचा

संकल्प त्यांनी केला

शिवरायांच्याहाकेने हो

सारा मावळा जागा झाला..

रायरेश्वराच्यामंदिरात

शपथ त्यांनी घेतली

हर हर महादेवगर्जना

महाराष्ट्रातघुमली..

तोरण गड घेवूनी

तोरण बांधले

परकीयांचा बंदोबस्त करुनी

हिरे मोती पाचूलोक जमविले...

प्रतापगडावरअफजलखानाला

क्षणात धुळीत मिळवले

बोटे छाटून शायीस्तेखानाला

महालातून हकलविले..

वीर बाजीच्या रक्ताने

पावनखिंड पावन झाली

पुरंदरच्यालढाईने

मुरारबाजीनेशर्थ केली..

पुरंदरच्यातहामध्ये

तेवीस किल्ले गेले

तरी बहादूर शिवाजी राजे

मुळीच नाही खचले..

आग्र्याहूनसुटताना

त्यांनी ना नायुक्त्या केल्या

बादशहाच्याहातावर

हळूच तुरी दिल्या..

कोंढाणा सर करताना

शूरवीर तानाजी गेला

शिवराय वदले हळहळूनी

माझा गड आलापण सिंह गेला..

शिवरायांच्यापराक्रमाचे

नाव जगभर झाले

स्वराज्याच्यारक्षणासाठी

ते छत्रपती झाले..

तारीख तीन एप्रिल

सोळाशे ऐंशी बारावाजण्याला

सर्वाना दुख सागरातलोटुनी

रयतेचा वाली गेला..

असा शिवाजी राजा होता

महाराष्ट्राचाप्राण

आपण सारे करूतयांना

कोटी कोटी प्रणाम..

शिवाजी महाराज पोवाडा 2

महाराजांची,शिवाजी महाराजांची कीर्ती,बेफाम होती
महाराजांची कीर्तीबेफाम,भल्या भल्यांना फुटला घाम                                                   

याला कोण घाली वेसण, दरबारी पुसती बेगम
बडी बेगम म्हणजे अली आदिलशहाची आई बरंका...
नजरेत तिच्या अंगार,दरबार झाला गपगार
कुणी घेई ना पुढाकार,सार्यांनीच मानली हार
इतक्यात अचानक एक सरदार उठला
बोलला हम लायेंगे शिवाजी को..
अन त्याने विडा उचलला,                                                                                                                                

नाव त्याचे अफझल खान...                                                                                                                 

नाव त्याचे अफझल खान
जीता जगत जणू शैतान
खान बोलला छाती ठोकून,
शिवबाला टाकतो चिरडून..
मरहब्बा.. सुभानल्लाह..
कौतुक झालं दरबारात
खान निघाला मोठ्या गुर्मीत
त्याचं घोडदळं पायदळं
फौजा फाटा लई बक्कळं
अंगी दहा हत्तींच बळ
पाहणारा कापे चळचळ
 वाटेल भेटेल त्याला चिरडीत,
ठेचीत,खानची सेना निघाली
गावं लुटली,देवळं उद्वस्त केली
आया बहिणींची अब्रू लुटली
कोण,कोण रोखणार हे वादळ
आता शिवबाचे काही खरं नाही
इकडे निजाम,तिकडे मुघल
पलीकडे इंग्रज,जो तो हेच बोलू लागला
राजाची सेना मुठभर,खानाला कसा थोपणार
काय लढवावा हुन्नर,चिंतेत पंत सरदार...
...अश्या वाघिणीचा तो छावा... (2)
गनिमाला कसा ठेचावा,डोक्यात गनिमी कावा
भेटीचा धाडला सांगावा... प्रतापगडावर,
प्रतापगडावर आमने सामने
भेटीचा सांगावा खानानं
हसत हसत काबुल केला... दिवस ठरला....
दिवस ठरला,अन ठरल्या प्रमाणे
प्रतापगडाच्या पायथ्याशी खान हा हा हा हा...
हा प्रतापगडाच्या पायथ्याशी खान... (3)
आला बेगुमान त्याला नाही जाण
शिवाजी राज्यांच्या करामतीची...(3)                                                                                                           

अन त्यासी नाही जाणीव शक्तिची
त्यासी नाही जाणीव शक्तिची
त्यासी नाही जाणीव शक्तिची
अन करील काय कल्पना युक्तीची
हा जी जी जी... (3)
खानच्या भेटीसाठी महाराजांनी
एक शानदार शामियाना उभारला होता
भेटीसाठी छान उभारला...(2)
नक्षीदार शामियानाला...(2)
अन अशा या शामियानात
खान डौलत डुलत आला...(2)

सय्यद बंडा त्याच्या संगतीला...(2)
शिवबाच्या संगती महाला...(2)
राजाला पाहून,राजाला  पाहून                                                               

खान म्हणतो कसा,हा हा हा...
आओ आओ शिवाजी आओ
हमारे गले लग जा ओ, आओ हा... हा... हा...
खान हाक मारितो हसरी...(2)
रोखून नजर गहिरी
जी रं... हा जीरंजी जी जी...(2)
खाननं राजाला आलिंगन दिलं
अन दगा केला,
खान दाबी मान मान्येला...(2)
कट्यारीचा वार त्याने केला...(2)
खर खर आवाज झाला...(2)
चिलखत व्हतंय अंगाला...(2)
खानाचा वार फुका गेला,खान येडबडला,
इतक्यात महाराजानं,पोटामधी बिचुवा ढकलला,                                                                                        

पोटामधी बिचुवा ढकलला
वाघ नखाचा मारा केला...(2)
टरा टरा फाडलं पोटाला
तडा गेला खानाचा कोथळा
बाहीर आला जी,जी,जी,...(3)

                              अज्ञात दास,गुरु ठाकूर

शिवगान

श्रीरामाला पूजती कोणी

श्रीकृष्णाला भजतीकोणी

जन्मभरी ओठावर माझ्या

शिवछत्रपतींची अमरकहाणी

महाभारत अन् रामायणहे

राहील अथवा जाईल

शिवरायांची कीर्तिगाथा

विश्वची सारे गाईल

मर्यादा पुरुषोत्तमराम

बुद्धिमान अन् धूर्तचीश्याम

मातृभक्तिची गाथा गाता

शिवप्रभूंचे घ्यावेनाम

पित्यासाठी गडकोट सोडिती

औरंग्याशी शंभू राखती,

मावळसेना जमवून सारी

‘स्वराज्य हिंदवी’स्वये स्थापिती

समर्थ रामदास स्वामींनी छ. संभाजी राजांना लिहिलेले पत्र.

निश्चयाचामहामेरु । बहुत जनांसी आधारु ।
अखंडस्थितीचा निर्धारु । श्रीमंत योगी ॥

परोपकाराचिये राशी । उदंड घडती जयासी ।
तयाचेगुणमहत्त्वासी । तुळणा कैची ॥

यशवंतकीर्तिवंत । सामर्थ्यवंत वरदवंत ।
नीतिवंतपुण्यवंत । जाणता राजा ॥

आचारशीळ विचारशीळ । दानशीळ धर्मशीळ ।
सर्वज्ञपणेसुशीळ । सकळां ठायी ॥

नरपति हयपति गजपति । गडपति भूपति जळपति ।
पुरंदरआणि शक्ती । पृष्ठभागीं ॥

धीर उदार गंभीर । शूर क्रियेसि तत्पर ।
सावधपणेनृपवर । तुच्छ केले ॥

तीर्थेक्षेत्रे मोडिली । ब्राह्मणस्थाने भ्रष्ट जाली ।
सकळपृथ्वी आंदोळली । धर्म गेला ॥

देव-धर्म-गोब्राह्मण । करावया संरक्षण ।
हृदयस्थजाला नारायण । प्रेरणा केली ॥

उदंड पंडित पुराणिक । कवीश्वर याज्ञिक वैदिक ।
धूर्ततार्किक सभानायक । तुमच्या ठायी ॥

या भूमंडळाचे ठायी । धर्मरक्षी ऐसा नाही ।
महाराष्ट्रधर्मराहिला काही । तुम्हां कारणे ॥

आणिकही धर्मकृत्ये चालती । आश्रित होऊन कित्येक राहती ।
धन्यधन्य तुमची कीर्ती । विश्वीं विस्तारिली ॥

कित्येक दुष्ट संहारिले । कित्येकांसी धाक सुटले ।
कित्येकांसआश्रय जाले । शिवकल्याण राजा ॥

तुमचे देशी वास्तव्य केले । परंतु वर्तमान नाही घेतले ।
ऋणानुबंधेविस्मरण जाले । काय नेणो ॥

सर्वज्ञ मंडळी धर्ममूर्ती । सांगणे काय तुम्हाप्रती ।
धर्मसंस्थापनेचीकीर्ती । सांभाळिली पाहिजे ॥

उदंड राजकारण तटले । तेणे चित्त विभागले ।
प्रसंगनसता लिहिले । क्षमा केली पाहिजे ॥

दुंदुभी निनादल्या, नौबती झडाडल्या, दशदिशा कडाडल्या
केसरी गुहेसमीप मत्त हत्ती चालला, मत्त हत्ती चालला ||धृ||

वाकुनी आदिलशाहास कुर्निसात देऊनी
प्रलयकाळ तो प्रचंड खान निघे तेथुनी
हादरली धरणी व्योम शेषहि शहारला || १ ||

खान चालला पुढे अफाट सैन्य मागुती
उंट हत्ती पालख्या ही रांग लांब लांब ती
टोळधाड ही निघे स्वतंत्रता गिळायला || २ ||

श्रवणी तप्त तैलसे शिवास वृत्त पोचले
रक्त तापले करात खड्ग सिद्ध जाहले
मर्दण्यास कालियास कृष्ण सिद्ध जाहला || ३ ||

तुळजापूरची भवानी माय महन्मंगला
राउळात अधमखान दैत्यांसह पोचला
मूर्ती भंगली मनात चित्रगुप्त हासला || ४ ||

सावधान हो शिवा वै-याची रात्र ही
काळ येतसे समीप साध तूच वेळ ही
देऊनी बळी अजास तोषवी भवानीला || ५ ||