Shivbhavani – A Classical Poem on Shivaji Maharaj

Composed by Kavi Bhushan

Heroic Poetry • Literary Excellence • Historical Tribute

📜 Classical Poem 🏹 Veer-Rasa Poetry 📖 Literary Explanation

Shivbhavani (Original Poem)

कवि भूषण परिचय

About Kavi Bhushan

Kavi Bhushan (1613-1715) was a renowned Hindi poet known for his heroic poetry celebrating the valor of great warriors. His most famous work, Shivbawani, immortalizes the achievements of Chhatrapati Shivaji Maharaj in beautiful Hindi verses.

भूषण जी ने अपनी काव्य प्रतिभा से शिवाजी महाराज के पराक्रम और वीरता को अमर बना दिया। उनकी रचनाएं आज भी वीर रस के उत्कृष्ट उदाहरण मानी जाती हैं।

काव्य काल

1613 - 1715 CE

102

Years Lived

वीर रस

Poetry Style

शिवबावनी

Kavi Bhushan · Original Heroic Poem on Chhatrapati Shivaji Maharaj

🔹 प्रारंभिक पद 1

साजि चतुरंग सेना अंगी उमंग धरी,
सरजा शिवाजी जंग जिंकावया चालत आहेत।
भूषण म्हणे नाद घुमतो नगाऱ्यांचा,
नदीसारखा रणगर्जना उसळत आहे॥

🔹 पद 2

उल्हास, खेळ, कोलाहल जगभर पसरला,
गर्जना ऐकून पर्वतही हादरले।
ताऱ्यांप्रमाणे धूळ आकाश व्यापून राहिली,
समुद्रही हालचालींनी थरथरला॥

✍️ शब्दार्थ (संक्षेप)

चतुरंग सेना – हत्ती, घोडे, रथ, पायदळ
सरजा – सिंह, वीर
नगारा – रणभेरी
कोलाहल – गोंधळ, रणगर्जना

🔹 पद 3

ध्वज फडकले, नगारे गर्जले,
कोणीही थांबवू शकले नाही।
गावोगावी, शहरोशहरी,
शिवराजांची कीर्ती पसरली॥

🔹 पद 4

हत्तींच्या गजराने रणांगण हादरले,
शत्रूंची घरे उद्ध्वस्त झाली।
शिवसेनेच्या वेगासमोर,
कोणीही उभे राहू शकले नाही॥

🔹 पद 5

भुते, प्रेत, राक्षस भयभीत झाले,
शिवराजांच्या पराक्रमाने।
देवही आश्चर्यचकित होऊन,
हा कोण राजा? असे विचारू लागले॥

🔹 पद 6

अफजलखान को जिन्हों ने मैदान मारा,
बीजापुर गोलकुंडा मारा जिन आज है।
भूषण भणत फ़रंगी तें फिरंगी मारे,
हबशी तुर्क डरे उलटे जहाज है॥

🔹 पद 7

देखत रूसतमखाँ को जिन खाक किया,
सलख़ी सुरत आज सुनी जो आवाज है।
चौंकि चौंकि चकित कितहुँधा ते यारो,
लेत रहो खबर कहाँ शिवराज है॥

🔹 पद 8

हबशी फ़रंगी फारसी यांची जहाजे
ओढी पलटी घातली!
"आम्हां शिवा कोठे निघतां?"
शहांच्या मनी काळजी लागली॥

🔹 पद 9

उत्सव पातशाह जुके जनके
रडू सुटे,
उमड घुमड मत्तवारे
घन भारी आहे।

🔹 पद 10

इथे शिवराज जुके सुटे सिंहराज खांदे,
विदारे कुंभ करिणे चिखलात कारे आहे।
फौजे शेख सय्यद मुघल आण पठाणांची,
मिळ एकलास काही मीर न सावरते आहे॥

🔹 पद 11

हिंदू धर्माची बहादुर तलवार राखी,
कायमो बार दिल्लीचे गुमान पारी डरे आहे॥

🔹 पद 12

वेगें मराठ्यांवरी बादशाही करी पातळे
कृष्ण मेघांवरी!
सह्याद्री–राजेसराचा पहाडी रण
धांवले सिंह त्यांच्यावर॥

🔹 पद 13

फौजा पठाणी अमीरी पळाल्या,
सुभा रक्ष्याला न कोणी उभा!
रक्षण सीमा महाराष्ट्र–भूमीची,
कितीदा करी म्लेंच्छ हिणवा॥

🔹 पद 14

दाढीके रक्षणाची दाढी
सी अहंकारी छाती,
बाढी जशद मर्याद हिंदवांची।

🔹 पद 15

काढी गेली अत्यंत मनाची कसक सर्व,
मिटे गेली ठसक तमाम तुर्कांची॥

🔹 पद 16

भूषण भणत दिल्लीपति दिल धकधक,
सुनि सुनि धाक शिवराज मर्दान्याचा।

🔹 पद 17

मोठी भई चंडी बिन चौटीचे चामड्याची,
खोटी भई संपत्ती चकत्यांके घराण्याची।

🔹 पद 18

दाढी जयांच्या मुखी, दाह त्यांच्या हृदयि लागला,
कीर्ती संवर्धिली!

🔹 पद 19

कानां पडो नाव हे जो
"शिवाजी" भयाने उठे झोपलेला शहा!

🔹 पद 20

इंद्र जिमि जंभपर, बाडव सुअंभपर,
रावण सदंभपर रघुकुलराज हा।
पवन वराहपर, शंभू रतिनाहर,
ज्यो सहस्रबाहुंवर रामदासराज हा॥

🔹 पद 21

दाव द्रुमदंडपर, चीता मृगजुंडपर,
भूषण वितुंडपर जैसे मृगराज हा।
तेज तम अंसपर, काहु जिमि कंसपर,
त्यौं म्लेंच्छ वंशपर शेर शिवराज हा॥

🔹 पद 22

जंभपर इंद्र, लंकापतिपर किष्किंधेश पती,
मेघावर वायु, कामावर शिव – तपाची रती।
दुशासनावर भीम, कंसावर कृष्ण जसा,
भोसले भूप शिवाजी तसा म्लेंच्छ वंशावर॥

🔹 पद 23

शुक्र जिमि शैलपर, अर्क तमाळपर,
ब्रह्मा जिमि वेदपर लेखीये।
राम दशरथपर, भीम जरासंधपर,
भूषण ज्यों सिंधुपर कुंभज देखिये॥

🔹 पद 24

हर ज्यों अनंगपर, गरुड भुजंगपर,
कौरव के अंगपर पार्थ देखिये।
बाज ज्यों विहंगपर, सिंह ज्यों मतंगपर,
म्लेंच्छ चतुरंगपर शिवराज देखिये॥

🔹 पद 25

शंभू ज्यों अनंगावर, बाज पक्षी विहंगावर,
शेर ज्यों मतंगावर आघात करी।
पक्षी ज्यों भुजंगावर, वज्र ज्यों पर्वतावर,
शिवाजी तसा म्लेंच्छांवर घात करी॥

🔹 पद 26

कुंभकर्ण असुर अवतारी औरंगजेब,
किंवा कंस मथुरा दोहा ई रबर।
खोडी डारो देव देव शहर मुठ्ठा बाको,
लाखन तुर्क कीन्हे छूटी जबर॥

🔹 पद 27

भूषण भणत भाग्यो काशपति विश्वनाथ,
आणि कान गिनतीं भुली गति भस्मक।
चारि वर्ण धर्म सोडि कलमा नवाज पठे,
शिवाजी न होता तां सुनति होती सबक॥

🔹 पद 28

औरंगज जैसे कुंभकर्ण अवतार,
करी गोकुळी निर्दय कत्ल।
देवी महादेव पाहुनी किती भ्रष्टतेचे,
करी दंगल॥

🔹 पद 29

काशीपति शंभू तोही पळाला,
दुजांची कथा गावी काय ती?
होता शिवाजी न, सर्वथा
होती जनांची अवस्था दयनीय॥

🔹 पद 30

सांच को न मानो देवी देवता न जानो,
ऐसी डर आणेमे कहत बात जबकी।
औरंग पातशाहन के होती चाह हिंदून की,
अकबर शाहजहां कहां सही तबकी॥

🔹 पद 31

बब्बर के तिब्बर हिम्मत बांधि गये,
दो में एक करी न कुरान वेद ढबकी।
काशी कुतुब जाती मथुरा मस्जिद होती,
शिवाजी न होता तां सुनति होती सबकी॥

🔹 पद 32

देवालय भुज होते, मस्जिद तिथे बांधल्या,
प्रार्थना चालल्या।
गणेशादी देवतां ना ताप देती,
इथे देवता स्तब्ध झाल्या॥

🔹 पद 33

सिद्ध जनांनो संप्रति साधुतेची,
अशी पीरजादे जगात दाविती।
काशी अयोध्या कला हीन होती,
शिवाजी न होता तर अवस्था बिकट होती॥

🔹 पद 34

वेद राखे, ब्राह्मण राखे, गो-राज राखे,
मराठो अनन्य रक्षण करिती।
हिंदूंची चोटी रोटी राखी सिपाहींची,
कांधे मध्ये जनेऊ राखी धरिती॥

🔹 पद 35

मशीद राखे, मुगल मोडि राखे पातशाह,
बरी पीरासी राखे वरदान धरिती।
राजांची हद्द राखे तेजबल शिवराज,
देव राखे देवालय धर्म धरिती॥

🔹 पद 36

त्वां राखिले वेद, त्वां राखिले पुराण,
मुखी रामनाम सहि राखिले।
हिंदी शिखा राखिली हिंदुभूपा,
गळ्याचे अहंकार जाणवी राखिले॥

🔹 पद 37

दिल्ली विजयानंतर लुटून काढिले दान,
कनक कुंभासमान।
देवालय राखिले देव राज्या,
गृहही राखिला धर्म समान॥

🔹 पद 38

दक्षिण जिंकिला, पश्चिम जिंकिला,
उत्तर भयभीत झाला।
म्लेंच्छांस ठेविले मर्यादेत,
नम्रता न मोडिता चालिला॥

🔹 पद 39

सेनाबळ जिंकिले दक्षिणेस,
पश्चिमे समुद्र थरथरला।
उत्तरेत शौर्य स्थिर राहिले,
सुरत मुखी भय उतरला॥

🔹 पद 40

म्लेंच्छांस ठेविले बंधनात,
मर्यादा न मोडिता चालिला।
नवरंगी रंग एकही न धरी,
शिवाजी असा रंग खेळिला॥

🔹 पद 41

सप्त सागरांवर जयघोष झाला,
भूपृष्ठ अखंड राखिला।
पापी दमन करीत धर्म रक्षण,
कर्मयोग अविरत चालिला॥

🔹 पद 42

भूषण म्हणे राजा शिवाजी,
म्लेंच्छांचा गर्व चिरडिती।
जगाला न्याय देणारा नृप,
धर्मसंरक्षक म्हणून वंदिती॥

🔹 पद 43

ओजस्वी वाणी, पराक्रमी बाहू,
राज्य सुदृढ उभारिले।
दीनदुबळ्यांचा आधार झाला,
स्वराज्य स्थिर स्थापिले॥

🔹 पद 44

देव, द्विज, गाय, साधुजन,
यांचे रक्षण ज्याने केले।
शिवाजी नाव घेताच भय,
शत्रूच्या मनात भरले॥

🔹 पद 45

इंद्र, वरुण, यमही स्तब्ध,
पराक्रम पाहून थबकले।
रणभूमीवर सिंह समान,
शिवराय उभे ठाकले॥

🔹 पद 46

गरुड जसा आकाशात,
सिंह जसा वनात वावरतो।
तसा शिवाजी रणांगणात,
म्लेंच्छांना धुळीला मिळवतो॥

🔹 पद 47

राक्षसांचा नाश करणारा,
धर्माचा दीप प्रज्वलित।
शिवाजी राजा नसेता तर,
भारत अंधकारात बुडीत॥

🔹 पद 48

काशी, मथुरा, अयोध्या,
पावन स्थळे सुरक्षित।
शिवाजी नसता तर,
धर्म झाला असता लुप्त॥

🔹 पद 49

देवालये राखिली त्याने,
मशीद तोडू न दिली।
न्याय, धर्म, मर्यादा,
या तिन्हींची जोपासना केली॥

🔹 पद 50

वेद, पुराणे, रामनाम,
सर्वांना समान मानिले।
हिंदवी स्वराज्य स्थापून,
भारत गौरवशाली केले॥

🔹 पद 51

दिल्ली जिंकूनही दान दिले,
लूट नव्हे धर्म मानिला।
राजा असूनही संयमी,
शिवाजी महान ठरिला॥

🔹 पद 52

दक्षिण, पश्चिम, उत्तर दिशी,
शिवशक्ती गाजली।
समुद्रही थरथर कापला,
शिवरायांची कीर्ती पसरली॥

🔹 पद 53

मर्यादा न मोडता विजय,
हेच शिवनीतीचे लक्षण।
शत्रूही मान देऊ लागले,
असा होता तो नृपगुण॥

🔹 पद 54

नवरंगी वैभव न धरीता,
एकाच रंगात राहिला।
धर्म, न्याय, स्वराज्य,
या रंगात तो न्हाऊन निघाला॥

🔹 पद 55

सेनाबळ, बुद्धी, पराक्रम,
या तिन्हींचा संगम झाला।
शिवाजी नाव घेताच,
इतिहास जागृत झाला॥

🔹 पद 56 (समारोप)

भूषण म्हणे धन्य तो राजा,
शिवाजी महाराज महान।
म्लेंच्छ संहारक, धर्मरक्षक,
युगायुगांचा अभिमान॥

Information about Chhatrapati Shivaji Maharaj

Detailed insights into the life, administration, warfare, and legacy of the great Maratha ruler

Battles of Shivaji Maharaj

Detailed accounts of the major battles fought by Shivaji Maharaj, including strategies and outcomes.

Books & Literature

Historical books, novels, and literary works written on the life and achievements of Shivaji Maharaj.

Economic Policy

Economic reforms, trade systems, taxation methods, and financial administration of the Maratha Empire.

Photographs & Paintings

Historic photographs, portraits, paintings, and artistic depictions of Shivaji Maharaj.

Maratha Navy

The powerful naval force established by Shivaji Maharaj to protect the western coastline.

Intelligence & Spy Network

The efficient intelligence system that played a vital role in military and administrative success.

Maratha Army

Military organization, discipline, and the legendary structure of the Maratha army.

Justice System

Judicial system, legal reforms, and policies implemented during Shivaji Maharaj’s rule.

Industries & Workshops

Industrial activities, production centers, and trade establishments during the Maratha period.

Palaces & Residences

Royal palaces, architectural marvels, and residential complexes of the Maratha Empire.

Lesser-known Facts

Rare, lesser-known, and interesting facts about Chhatrapati Shivaji Maharaj.

Songs & Poetry

Songs, poems, and musical tributes dedicated to the bravery and legacy of Shivaji Maharaj.

Shivbawani – by Kavi Bhushan

Classical poetry by Kavi Bhushan glorifying the valor and achievements of Shivaji Maharaj.

Eternal Legacy

Timeless inspiration — ideals of Shivaji Maharaj that continue to live on

Concept of Swarajya

The revolutionary idea of Swarajya (self-rule) introduced by Shivaji Maharaj later became the foundation of India’s freedom movement.

Religious Tolerance

Principles of religious harmony and secular governance that ensured unity and respect among diverse communities within the empire.

Welfare of the People

Governance centered on public welfare — a ruler’s foremost duty — a philosophy that continues to inspire modern democratic values.