प्रस्तावना
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कुडाळ तालुक्यात वालावल हे निसर्गरम्य व ऐतिहासिक गाव असून येथे श्री लक्ष्मी नारायणाचे प्राचीन मंदिर आहे.
महत्त्व
हे मंदिर चालुक्य, शिलाहार, विजयनगर व बहामनी काळाशी संबंधित असून नारोबा–माऊली दंतकथेमुळे प्रसिद्ध आहे.
इतिहास
वालावलचे प्राचीन नाव बल्लावल्ली असून इ.स. ११व्या शतकात शिलाहार राजांचे येथे वास्तव्य होते. गोव्यातील हरमळ येथून श्री नारोबाची मूर्ती येथे आणून नारायण मंदिराची स्थापना करण्यात आली. मंदिराचा स्थापनेचा काळ साधारण इ.स. १३५०–१४०० दरम्यान मानला जातो.
स्थापत्यशास्त्र
मंदिराची बांधणी चालुक्य पद्धतीची असून काळ्या पाषाणातील उभी ४ फूट उंच नारायण मूर्ती आहे. उजव्या पायाजवळ लक्ष्मी व डाव्या पायाजवळ गरूड कोरलेला आहे. सभामंडपात कोरीव लाकडी खांब, तुळया व पुराणकथांची शिल्पे आहेत. मंदिराबाहेर पाच दीपमाळा व कल्याण पुरुषाची घुमटी आहे.
कसे पोहोचावे
मुंबई–गोवा महामार्गावरून कुडाळ गाठून कुडाळ–वालावल (१० किमी) मार्गे मंदिरात जाता येते. मालवण–वालावल अंतर ३० किमी आहे.
भेट देण्याचा उत्तम काळ
ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी
टीपा
गंडभेरुंड शिल्प, कल्याण पुरुषाची घुमटी व वैकुंठ चतुर्दशीची पालखी ही मंदिराची वैशिष्ट्ये आहेत.