TreKshitiZ विषयी

ट्रेक क्षितिजची सुरुवात चार महाविद्यालयीन मित्रांच्या एका छोट्या उपक्रमातून झाली. ट्रेकिंग आणि किल्ल्यांच्या भटकंतीची समान आवड असलेल्या या मित्रांनी सुरुवातीला साध्या ट्रेक्सपासून वाटचाल सुरू केली. हळूहळू हीच भटकंती कुतूहल, शिस्त आणि ऐतिहासिक वारशाविषयी आदर या मूल्यांवर आधारित एका संघटित चळवळीत रूपांतरित झाली.

सन २००१ मध्ये प्रमोद जोशीसर यांच्या मार्गदर्शनाखाली डोंबिवलीतील तेरा दुर्गप्रेमींनी “दुर्गभ्रमंतीचं स्वप्न, क्षितिजाचं आव्हान” या ब्रीदवाक्यासह ‘क्षितिज गट’ औपचारिकरित्या स्थापन केला. ट्रेक क्षितिज संस्था ही ट्रेकिंग, दस्तऐवजीकरण आणि किल्ले संवर्धनासाठी कार्यरत असलेली नोंदणीकृत सार्वजनिक संस्था (एनजीओ) आहे.

माहितीचे शिस्तबद्ध जतन आणि प्रसार किती आवश्यक आहे हे ओळखून, त्या काळात दुर्मिळ असलेल्या डिजिटल दस्तऐवजीकरणाकडे संस्थेने पाऊल टाकले. याच वर्षी www.trekshitiz.com ही संकेतस्थळ सुरू करण्यात आली. मराठीत किल्ल्यांची शास्त्रीय आणि सुसंगत माहिती देणारे हे पहिले व्यासपीठ ठरले. आज या संकेतस्थळावर ४०० पेक्षा अधिक किल्ल्यांची माहिती, सुमारे १०,००० छायाचित्रे, संगणकावर तयार केलेले नकाशे, ट्रेकिंगसंबंधी मार्गदर्शन आणि उपयुक्त माहिती उपलब्ध आहे.

केवळ माहितीपुरतेच मर्यादित न राहता, ट्रेक क्षितिज संस्थेने प्रत्यक्ष वारसा संवर्धनालाही प्राधान्य दिले आहे. सुधागड किल्ला संवर्धन प्रकल्प हा संस्थेचा एक महत्त्वाचा दीर्घकालीन उपक्रम असून, गेल्या अनेक वर्षांपासून स्वयंसेवकांनी स्वच्छता, वृक्षारोपण, देखभाल आणि संवर्धनात्मक कामांमध्ये सातत्याने योगदान दिले आहे.

सामाजिक जबाबदारी हा संस्थेच्या कार्याचा अविभाज्य भाग आहे. ट्रेकिंग परिसरातील गावांमध्ये शालेय ग्रंथालयांची उभारणी, शैक्षणिक सुविधा सुधारणा तसेच विद्यार्थ्यांसाठी शैक्षणिक आणि आरोग्यविषयक उपक्रम राबविण्यात संस्थेने मोलाची भूमिका बजावली आहे.

सर्जनशील दस्तऐवजीकरणाद्वारे जनजागृती करणे हेही संस्थेचे एक महत्त्वाचे उद्दिष्ट आहे. आतापर्यंत २०० पेक्षा अधिक किल्ल्यांवरील स्लाइड शो, छायाचित्र प्रदर्शन, विषयानुरूप दिनदर्शिका तसेच किल्ल्यांच्या प्रतिकृती बनवण्याच्या स्पर्धा आयोजित करून तरुण पिढीला इतिहास आणि पर्यावरणाशी जोडण्याचा प्रयत्न केला आहे.

ट्रेक क्षितिजच्या कार्याची दखल घेत गिरीमित्र संस्था सन्मान आणि स्वराज्य भूषण पुरस्कार असे विविध सन्मान संस्थेला प्राप्त झाले आहेत. विशेषतः किल्ल्यांच्या नकाशा दस्तऐवजीकरणासाठी संस्थेच्या प्रकाशन कार्याला राष्ट्रीय पातळीवर मान्यता मिळाली आहे.

आज ट्रेक क्षितिज सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये नियमित ट्रेक्स आयोजित करत असून, भौगोलिक आणि ऐतिहासिक अभ्यासासोबत प्रत्यक्ष अनुभवाची सांगड घालते. इतिहासतज्ज्ञ आणि निसर्ग अभ्यासकांच्या मार्गदर्शनाखाली आयोजित विशेष ट्रेक्समुळे सहभागी सदस्यांना महाराष्ट्राच्या समृद्ध वारशाची सखोल ओळख मिळते.

अनेक महाविद्यालयीन गट कालांतराने विस्कळीत होत असताना, ट्रेक क्षितिज मात्र अनुभवसंपन्न सदस्य आणि नव्या पिढीच्या सहभागातून सातत्याने पुढे जात आहे — क्षितिजाच्या दिशेने अखंड वाटचाल करत.