TreKshitiZ विषयी

ट्रेक क्षितिजची सुरुवात चार महाविद्यालयीन मित्रांच्या एका छोट्या उपक्रमातून झाली. ट्रेकिंग आणि किल्ले भटकंतीची समान ओढ असलेल्या या मित्रांनी सुरुवातीला साध्या ट्रेक्सपासून आपली वाटचाल सुरू केली. हळूहळू हीच भटकंती कुतूहल, शिस्त आणि ऐतिहासिक वारशाविषयीचा आदर या मूल्यांवर आधारित एका संघटित चळवळीत रूपांतरित झाली.

सन २००१ मध्ये प्रमोद जोशी सर यांच्या मार्गदर्शनाखाली, डोंबिवलीतील १३ दुर्गप्रेमींनी “दुर्गभ्रमंतीचं स्वप्न, क्षितिजाचं आव्हान” या ब्रीदवाक्यासह ‘क्षितिज गट’ औपचारिकरित्या स्थापन केला. ट्रेक क्षितिज संस्था ही ट्रेकिंग, दस्तऐवजीकरण आणि किल्ले संवर्धनासाठी कार्यरत असलेली एक नोंदणीकृत सार्वजनिक संस्था (NGO) आहे.

माहितीचे शिस्तबद्ध जतन आणि प्रसार करण्याचे महत्त्व ओळखून, त्या काळात दुर्मिळ असलेल्या 'डिजिटल दस्तऐवजीकरणा'कडे संस्थेने पाऊल टाकले. यच वर्षी www.trekshitiz.com हे संकेतस्थळ सुरू करण्यात आले. मराठी भाषेत किल्ल्यांची शास्त्रीय आणि सुसंगत माहिती देणारे हे पहिलेच व्यासपीठ ठरले. आज या संकेतस्थळावर ४०० पेक्षा अधिक किल्ल्यांची माहिती, सुमारे १०,००० छायाचित्रे, संगणकीय नकाशे, ट्रेकिंगसंबंधी मार्गदर्शन आणि इतर उपयुक्त माहिती उपलब्ध आहे.

केवळ माहिती देण्यापुरतेच मर्यादित न राहता, ट्रेक क्षितिज संस्थेने प्रत्यक्ष वारसा संवर्धनालाही प्राधान्य दिले आहे. सुधागड किल्ला संवर्धन प्रकल्प हा संस्थेचा एक महत्त्वाचा आणि दीर्घकालीन उपक्रम आहे. गेल्या अनेक वर्षांपासून संस्थेच्या स्वयंसेवकांनी तिथे स्वच्छता, वृक्षारोपण, देखभाल आणि संवर्धनाच्या कामात सातत्याने योगदान दिले आहे.

सामाजिक जबाबदारी हा संस्थेच्या कार्याचा अविभाज्य भाग आहे. ट्रेकिंग परिसरातील गावांमध्ये शालेय ग्रंथालयांची उभारणी, शैक्षणिक सुविधांमध्ये सुधारणा, तसेच विद्यार्थ्यांसाठी आरोग्यविषयक उपक्रम राबवण्यात संस्थेने मोलाची भूमिका बजावली आहे.

सर्जनशील दस्तऐवजीकरणाद्वारे जनजागृती करणे, हे देखील संस्थेचे एक प्रमुख उद्दिष्ट आहे. आतापर्यंत २०० पेक्षा अधिक किल्ल्यांवरील स्लाईड-शो, छायाचित्र प्रदर्शने, विषयानुरूप दिनदर्शिका (Calendars), तसेच किल्ल्यांच्या प्रतिकृती बनवण्याच्या स्पर्धा आयोजित करून तरुण पिढीला इतिहास आणि पर्यावरणाशी जोडण्याचा प्रयत्न संस्थेने केला आहे.

ट्रेक क्षितिजच्या या कार्याची दखल घेत संस्थेला 'गिरीमित्र संस्था सन्मान' आणि 'स्वराज्य भूषण' यांसारख्या विविध पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे. विशेषतः किल्ल्यांच्या नकाशांच्या दस्तऐवजीकरणासाठी आणि प्रकाशन कार्यासाठी संस्थेला राष्ट्रीय पातळीवर मान्यता मिळाली आहे.

आज ट्रेक क्षितिज सह्याद्रीच्या पर्वतरांगांमध्ये नियमित ट्रेक्स आयोजित करते, ज्यात भौगोलिक व ऐतिहासिक अभ्यासासोबतच प्रत्यक्ष अनुभवाची सांगड घातली जाते. इतिहासतज्ज्ञ आणि निसर्ग अभ्यासकांच्या मार्गदर्शनाखाली होणाऱ्या या विशेष ट्रेक्समुळे सहभागी सदस्यांना महाराष्ट्राच्या समृद्ध वारशाची सखोल ओळख मिळते.

अनेक महाविद्यालयीन गट कालांतराने विस्कळीत होत असताना, ट्रेक क्षितिज मात्र आपल्या अनुभवसंपन्न सदस्यांच्या मार्गदर्शनाखाली आणि नव्या पिढीच्या जोमाने आपली ही 'क्षितिजाच्या दिशेने' अखंड वाटचाल सुरू ठेवून आहे.