मांडवी कोट

मांडवी कोट आयताकृती आहे. किल्ल्याच्या दोन बाजूला तलाव आहे. त्यामुळे किल्ल्याला नैसर्गिक संरक्षण मिळालेले आहे. किल्ल्याच्या उरलेल्या दोन बाजूला खंदक खोदून त्यात तलावाचे पाणी फ़िरवून किल्ल्याला संरक्षण दिले होते. सध्या गावातून किल्ल्याकडे जातांना घरे लागतात. ही घरे बांधतांना किल्ल्याच्या प्रवेशव्दाराच्या समोर असलेला खंदक बुजवला गेलेला आहे. गावातून किल्ल्यात शिरतांना उजव्या आणि डाव्या बाजूला बुरुजाचे अवशेष पाहायला मिळतात. या ठिकाणी असलेले किल्ल्याचे प्रवेशव्दार नष्ट झालेले आहे. डाव्या बाजूच्या बुरुजाचा अष्टकोनी पाया इथे पाहायला मिळतो. उजव्या बाजूचा बुरुज कोसळून तिथे दगड मातीचा ढिगारा तयार झालेला आहे. किल्ल्याचा आकार आयताकृती आहे. आयताच्या चारही कोपर्‍यांवर चार बुरुज आहेत, चारही बुरुज ढासळलेले असले तरी त्यातील तीन बुरुजांचा पाया आजही पाहाता येतो. त्यावरुन याठिकाणी अष्टकोनी बुरुज होते असे म्हणता येते.

किल्ल्यात भरपूर झाडे झुडपे वाढलेली आहेत. त्यातून किल्ल्याचे अवशेष शोधून काढावे लागतात. किल्ल्यात शिरल्यावर डाव्या बाजूच्या तटबंदीच्या बाजूने थोडेसे अंतर चालत गेल्यावर तटबंदीत ५ फ़ूटावर मार्‍याच्या दोन जागा असलेल्या जंग्या पाहायला मिळतात. किल्ल्याची चारही बाजूची तटबंदी ढासळलेली आहे. सध्या किल्ल्याच्या शाबूत असलेल्या तटबंदीची उंची ३ ते ५ फ़ूट आहे. किल्ल्याच्या जंगीची जमिनीपासूनही ५ फ़ूट उंची पाहाता , तटबंदीची उंची अंदाजे १० ते १२ फ़ूट असावी. जंगी पाहून थोडे अंतर पुढे चालत गेल्यावर तोफ़ेचा मारा करण्यासाठी असलेला एक झरोका पाहायला मिळतो. या झरोक्याच्या डाव्या बाजूला मंदिराच्या बांधकामातला कोरीवकाम केलेला दगड वापरलेला पाहायला मिळतो. या झरोक्या पर्यंत चढण्यासाठी पायर्‍या आहेत. येथून तलाव पाहायला मिळतो.

किल्ल्याच्या दोन्ही बाजूला असलेल्या तटबंदीच्या काटकोनात ठरावीक अंतरावर भिंती बांधलेल्या आहेत. त्याठिकाणी सैनिकांना राहाण्यासाठी खोल्या बांधलेल्या असाव्यात. किल्ल्याचा हा भाग पाहून किल्ल्याच्या उत्तरेकडे असलेल्या प्रवेशव्दाराकडे जावे. किल्ल्याचे हे प्रवेशव्दार शाबूत आहे. प्रवेशव्दाराच्या दरवाजा मागे घालायच्या अडसरासाठी असलेल्या खाचा ही इथे पाहायला मिळतात. प्रवेशव्दाराच्या दोन्ही बाजूला देवड्या आहेत. त्यातील एका देवडीत यक्ष, सुरसुंदरी (?) आणि योगीची (?) प्रतिमा कोरलेले दगड ठेवलेले आहेत. त्याचीं भरपूर झीज झाल्यामुळे यक्ष सोडल्यास इतर मुर्ती ओळखता येत नाहीत. बाह्य आकारावरुन अंदाज बांधता येतो. किल्ल्याच्या तटबंदीत, प्रवेशव्दारासाठी वापरलेले मंदिराचे कोरीव दगड आणि इथे ठेवलेल्या मुर्ती पाहाता या ठिकाणी पूर्वी मंदीर असावे असे म्हणता येते.

प्रवेशव्दारातून बाहेर पडल्यावर प्रवेशव्दाराच्या बाजूचे दोन्ही बुरुजांचे अवशेष पाहायला मिळतात. या बुरुजांचा पाया अष्टकोनी आहे. प्रवेशव्दारा समोर तलावाकाठी एक वीरगळ आहे. त्यावरील शिल्प झिजलेले असल्यामुळे ओळखता येत नाही. वीरगळ पाहून किल्ल्यात परत येऊन डावी कडील तटबंदीच्या अवशेषातून किल्ल्याबाहेर पडल्यावर खंदक पाहायला मिळतो. खंदक पाहून किल्ल्यात येऊन प्रवेशव्दारापाशी आल्यावर आपली गडफ़ेरी पूर्ण होते. किल्ला पाहायला १५ मिनिटे लागतात. किल्ल्यात भरपूर झाडी आणि गवत माजलेले आहे. ते काढल्यास अजून काही अवशेष सापडण्याची शक्यता आहे.

किल्ला पाहून तलावापाशी येऊन त्याच्या काठाकाठाने जाणार्‍या रस्त्याने तलावाला प्रदक्षिणा घालतांना रस्ता संपतो तेथे उजव्या बाजूला तलावाचे पाणी अडवण्यासाठी असलेला मातीचा बांध आहे, या उंचवटयावरुन पुढे चालत गेल्यावर आपण किल्ल्याच्या समोर असलेल्या वीरगळीच्या समोरच्या बाजूला येतो. याठिकाणी डाव्या बाजूला तलावाचे पाणी खंदकात नेण्यासाठी केलेला कालवा पाहायला मिळतो.