अचलपूरचा किल्ला

चालुक्य आणि राष्ट्रकुटांच्या काळात एलिचपूर हे महत्वाचे नगर होते असे या भागात सापडलेल्या ताम्रपटांवरुन लक्षात येते.

इसवीसन २९४ ते १३२० काळात या किल्ला खिलजीच्या ताब्यात होता. मोहम्मद तुघलकाचा पुतण्या सुल्तान इमाद-उल-मुलूक याने १३४७ मध्ये इदगाह उभारली. या इमारतीच्या पायऱ्यांवरून त्यावेळी गाविलगडचा किल्ला दिसत होता, असा इतिहासात उल्लेख आहे. पुढे मुघल साम्राज्याचे तुकडे होऊन पाचशाह्यांची स्थापना झाली . त्यातील इमादशाहीची डोंगरावरील राजधानी गाविलगड होती , तर जमिनीवरील राजधानी अचलपूर होती. अचलपूरपासून तीन किलोमीटर अंतरावरील होज कटोरा ही वैशिष्टयपूर्ण षट्कोणी इमारत अहमद शहावली बहामनी याने बांधली.

इमादशाहीच्या अस्तानंतर अचलपूर निजामशाहीकडे आणि त्यानंतर मुधलांच्या ताब्यात गेले. यासत्ताकाळात खापरी नळ बांधून शहरभर पाणी पुरवण्याची व्यवस्था करण्यात आली होती. बिच्छन नदीवर त्यासाठी एक धरणही बांधण्यात आले होते, असा उल्लेख 'गॅझेटियर'मध्ये आहे.. आता हे नळ बंद असले तरी त्याचे अवशेष आणि जागोजागी टाक्या अजूनही कायम आहेत. त्याला 'सातभुळकी' म्हणतात.


शाहू महाराजांनी परसोजी भोसले अमरावतीकर यांना वऱ्हाड प्रांताची जहागिरी दिली होती . इसवीसन १७४४ ते १७५० पर्यंत हा भाग निजामांच्या ताब्यात गेला पण, नागपूरचे रघुजी राजे भोसले यांनी त्यांचे पुत्र मुधोजी यांना पाठवले होते. काही काळ एलिचपूर हे मुधोजींच्या ताब्यात होते. बालाजी तसेच, श्रीरामाचे देऊळ, शहा इस्माईलखाँ या फकिराचे थडगे नागपूरचे माधोजी भोसले यांनी बांधले.

नाबाब इस्माईल खान याने १७६४ साली अचलपूरचे सुभेदार पद मिळवले. तेथून अचलपूरचे पन्नी घराणे उदयास आले. या गढी तुन कारभार करत नंतरच्या काळात त्याने अचलपूरचा परकोट बांधला आणि तेथून कारभार बघू लागला. शहराच्या बाहेरील परकोट हा नवाब इस्माईलखान याने बांधला. नबाबाचा महाल आणि देवडी ही बहिलोलखान व सलाबतखान याने बांधली. गुलाम हुसैन खान याने इमामवाडा बांधला. त्याच्याच काळात बेबहा बाग बांधण्यात आली. या ठिकाणी इस्माईल खान याचे थडगे आहे. या परिसरात अनेक छोटी मोठी थडगी आहेत . पन्नी घराण्याची ९० वर्षे या ठिकाणी सत्ता गाजवली.